Gedurende de dag – in gesprekken met anderen of in mijn eigen gedachten – denk ik vaak aan inspirerende uitspraken die aansluiten bij het onderwerp waar ik mee bezig ben. Zo’n stukje inspiratie zet mijn denken in beweging. Tijdens een teamsessie over feedback deelde een teamlid zo’n stukje inspiratie: “Als team kunnen we beter worden in luisteren om elkaar te begrijpen, in plaats van luisteren om te reageren.”

Sinds dat moment, inmiddels zo’n twee jaar geleden, is er bijna geen week voorbijgegaan waarin die uitspraak niet door mijn hoofd spookte.

Het zijn simpele woorden met een diepe betekenis. Je ziet het meteen voor je. Waarschijnlijk ben je er – net als ik – meer dan eens schuldig aan geweest: je bent in gesprek, hoort verschillende argumenten, maar focust vooral op je eigen tegenargument. Eigenlijk luister je nauwelijks nog naar wat de ander zegt. Je wacht op een korte stilte, het perfecte moment om in te springen met jouw reactie.

Je reageert vlug omdat je je voelt aangevallen en de neiging ontstaat je te verdedigen, of gewoonweg vanuit enthousiasme over het gesprek of je eigen argument. Hoe dan ook, je hebt minder oog voor de ander en praat op deze manier niet met elkaar, maar langs elkaar.

Luisteren met oprechte aandacht

Écht luisteren – ook wel empathisch of generatief luisteren genoemd – is een vaardigheid die vaak ontbreekt in gesprekken. Niet voor niets worden er regelmatig externe bemiddelaars aan tafel gevraagd die deze kunst beheersen.

Zo kwam het oververhitte stikstofdebat pas in beweging toen “superluisteraar” Johan Remkes de tijd nam om het perspectief van de Groningers werkelijk te begrijpen – en dat vervolgens helder verwoordde. Groningers voelden zich eindelijk gehoord en er ontstond weer ruimte voor vertrouwen en vooruitgang.

Dit soort luisteren is wezenlijk anders dan wat de meeste mensen doen. Het vertrekt niet vanuit het idee dat er één waarheid is die verdedigd en bevestigd moet worden, maar vanuit een open, oordeelvrije houding. Er wordt geluisterd naar wat de ander écht zegt, bedoelt en voelt – zonder filters of aannames.

Een andere waarheid onderzoeken

“Tijdens een goede discussie leer je wat”, zei een collega laatst. Toch lijken veel discussies meer op wedstrijden dan op leerprocessen. De focus ligt op winnen, niet op begrijpen – en dus blijft iedereen vasthouden aan zijn eigen standpunt. Terwijl echte wijsheid juist ontstaat wanneer je je durft te verplaatsen in het perspectief van de ander.

Dat is niet makkelijk. Want, zoals filosoof Lammert Kamphuis scherp stelt: “We zijn verslaafd aan ons eigen gelijk.” Het vraagt om zelfreflectie en de moed om je ego los te laten. Zolang we vasthouden aan het idee dat er één waarheid is – die van onszelf – ontstaat er geen echte verbinding. Wel een winnaar en een verliezer. Maar beiden blijven achter zonder verrijkte inzichten of nieuw perspectief.

Wat nu als je de waarheid van een ander niet afwijst, maar onderzoekt? Stel jezelf de vraag: “Als de ander voor één procent de waarheid spreekt, hoe zou ik dit dan uitleggen?” Door die oefening parkeer je je eigen waarheid en dwing je jezelf tot écht luisteren. Zelfs al geloof je maar minimaal in die waarheid, het onder woorden brengen ervan opent ruimte voor begrip.

Deze aanpak is bekend uit de relatietherapie en heet reflectieve herformulering. Wanneer een stel in conflict is en tegengestelde standpunten of gevoelens uit, worden de rollen door de therapeut bewust omgedraaid. Beide partners verwoorden elkaars standpunt en gevoel alsof het van henzelf is – zonder kritiek of oordeel. Het doorbreekt het automatische verdedigen en maakt empathie en verbinding weer mogelijk. En dat werkt niet alleen in relaties, maar ook aan de vergadertafel.

Erken je eigen valkuilen

Het onderzoeken van andere waarheden begint met het besef dat je eigen waarheid gevormd is door jouw context – en dus ook door jouw blinde vlekken en vooroordelen. Wat jij als waarheid ziet, is in feite een perspectief. Meer verbinding en wijsheid ontstaan wanneer je een driedelig proces doorloopt: herkennen, erkennen en verkennen. Herken je eigen diepgewortelde denkpatronen, erken de valkuilen daarin, en verken actief andere perspectieven.

Dat begint al bij iets simpels als iemand laten uitpraten – ook als dat gepaard gaat met lange stiltes die ongemakkelijk aanvoelen. Maar juist als je die stilte weet te verdragen, en je de ander vervolgens niet met wantrouwen maar met oprechte nieuwsgierigheid bevraagt, ontstaat er ruimte voor rust en verdieping. En ja, zulke gesprekken duren vaak langer en voelen minder comfortabel. Maar dat is juist een goed teken: nieuwe gewoonten gaan nu eenmaal gepaard met ongemak. Een oud en nog steeds waardevol gezegde is een pleidooi om met oprechte aandacht open te staan voor andere perspectieven: ‘Als je doet wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg.’

Reageer op dit blog artikel

Dit blog is geschreven door:

Op zoek naar meer inspiratie?

Het is onze missie om mensgerichte organisaties te bouwen. We doen dit onder andere door het aanbieden van programma’s en evenementen. Bekijk hier ons evenementenoverzicht en laat je inspireren.