“Het is hier geen speeltuin! We runnen hier een bedrijf met volwassenen, ja?!”
Zulke uitspraken zul je vast wel eens voorbij hebben horen komen. De achterliggende gedachte is: wees eens serieus. Anders gezegd, wees eens realistisch. Maar eigenlijk hoor ik: wees eens wat saaier. Kleur niet zo buiten de lijntjes. Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg.

Het verschil tussen volwassene en kind

Natuurlijk laat je het runnen van een bedrijf niet over aan een groep achtjarigen. Het moment waarop je klaar bent om een succesvol bedrijf te leiden, ligt doorgaans een stuk later in je leven. In de aanloop naar dat moment – of dat nu op je 15e is als beginnende IT’er, of op je 55e als zelfstandig businessconsultant – ontwikkel je jezelf richting volwassenheid. Volwassenheid betekent doorgaans dat je verantwoordelijkheid toont, een waardevolle bijdrage levert aan je medemens of de maatschappij, en de alledaagse realiteit kunt omarmen.

Als volwassene neem je afscheid van je kindertijd, een overgang die we vaak nét iets grootser vieren dan een reguliere verjaardag. Je laat een periode achter je waarin het gemakkelijker was om verantwoordelijkheid buiten jezelf te leggen, grenzen op te zoeken en soms zelfs te overschrijden. In wezen vieren we hiermee de verantwoordelijkheid die onlosmakelijk verbonden is met volwassen worden en volwassen zijn.

De kinder- en volwassenperiode onderscheiden we daarbij vaak met een oordeel: als kind streef je naar volwassenheid, terwijl je als volwassene het kind-zijn probeert te vermijden. Kind-zijn wordt daardoor al snel als minder wenselijk gezien. Het is een fase waarin het nog toegestaan is om fouten te maken, zonder dat je daar (al te) zwaar voor gestraft wordt. Volwassenheid, daarentegen, wordt gepresenteerd als het ultieme streven, waarin je verantwoordelijkheid moet dragen. Doe je dit niet, dan zijn de gevolgen wél jouw verantwoordelijkheid.

Voor het kind-zijn lijkt in de wereld van volwassenen daarom nauwelijks meer plaats te zijn.

Een poppenshow van volwassenen

Wat als het kind-zijn wél een prominente plek krijgt in de ‘volwassen’ wereld? Dat betekent niet dat we ons 8-jarige kinderen moeten voorstellen, met kleine snoetjes en bungelend in te grote bureaustoelen tijdens een bestuursvergadering. Nee, het gaat om een deel van het gedrag van kinderen: nieuwsgierigheid, creativiteit en samenwerking. Stel je eens voor dat bestuursleden deze eigenschappen centraal stellen in hun denken en handelen. Hoe zou dat eruitzien? Het zou ongetwijfeld een speelsere en misschien zelfs productievere vergadering opleveren dan de gemiddelde bestuursvergadering, denk ik.

Met het streven naar volwassenheid streven we deels naar gekaderde uniformiteit: zo min mogelijk opvallen en handelen naar de verwachte norm. In organisaties leidt dit vaak tot een ongemakkelijke sfeer, die opvallend veel overeenkomsten vertoont met een poppenshow:

• Er zijn kledingvoorschriften, afgestemd op bepaalde rollen (hoe prestigieuzer je functietitel, hoe formeler en eentoniger je kleding).
• Communicatie verloopt via allerlei indirecte, vaak schriftelijke kanalen, vaak om directe confrontatie te vermijden.
• De spreekwoordelijke olifant in de kamer is voor iedereen zichtbaar, maar blijft onbesproken.

Vergelijk dit eens met een gemiddelde klas vol kinderen. Daar zie je diversiteit in kleding, directe communicatie – zowel in conflict als in harmonie – en open, eerlijke en nieuwsgierige gesprekken. In zo’n klas vliegt de waaromvraag je om de oren.

Het punt is dat de strikte begrenzing tussen het gedrag van kinderen en dat van volwassenen het menselijk vermogen tot nieuwsgierigheid niet ten goede komt. De nieuwsgierigheid en eerlijkheid van kinderen verdienen een plek naast het verantwoordelijkheidsgevoel van volwassenen. Het een hoeft niet ten koste te gaan van het ander.

Doe eens gek!

De meest innovatieve en succesvolle organisaties maken bewust tijd en ruimte vrij om nieuwsgierigheid te stimuleren. Een bekend voorbeeld is het 20%-tijd-beleid van Google, waarbij werknemers 20 procent van hun tijd mogen besteden aan persoonlijke projecten die hen inspireren. Een ander voorbeeld is de open feedbackcultuur van Pixar, bekend als de Braintrust, waarin teams ideeën en werk bespreken zonder hiërarchische beperkingen. Bij het Braziliaanse bedrijf Semco introduceerde Ricardo Semler het periodieke overleg genaamd “Você está louco?!” (Nederlands: “Ben je gek?!”). Tijdens deze bijeenkomsten werden alle medewerkers uitgenodigd om hun meest radicale ideeën voor de organisatie te presenteren. Alleen stimulerende vragen, voortkomend uit nieuwsgierigheid en niet uit angst, waren toegestaan. Dit creëerde een veilige omgeving om buiten de norm te denken – sterker nog, het was een vereiste.

Je zult zien dat sommige ideeën niet eens zo radicaal zijn, goed onderbouwd worden en van een hoop draagvlak worden voorzien. Wat overheerst, is de angst om een ander geluid te laten horen. Mijn advies: creëer de ruimte, en doe eens gek!

De onbegrensde geest

Met out-of-the-box denken open je de deur naar onbegrensde mogelijkheden, iets wat we vaak spannend vinden. Om onszelf meer grip te geven en makkelijker keuzes te maken, stellen we daarom graag een limiet aan het aantal opties. Stel je voor: je zit in een restaurant waar de menukaart drie gerechten biedt. Waarschijnlijk maak je sneller een keuze dan wanneer de menukaart twintig gerechten bevat. Toch wordt bij het samenstellen van zo’n menukaart vaak nagedacht over tientallen opties en honderden ingrediënten. Er bestaat een duidelijke grens tussen het creatieve proces en de uiteindelijke uitvoering.

Als die grens ontbreekt, kan de angst voor onbegrensde mogelijkheden de overhand krijgen. Met andere woorden, het creatieve proces wordt dan vaak overgeslagen om zo snel mogelijk te focussen op de uitvoering. Terwijl volwassenen deze angst voor onbegrensdheid nogal eens proberen te vermijden, doen kinderen juist hun best om de kracht ervan te omarmen en te herinneren.

Kinderen wordt zelfs aangeleerd om te spelen met die onbegrensdheid. Een typische vraag die je jonge kinderen stelt is: “Wat wil je later worden?” Hiermee stimuleren we hen om groot te denken en niet bang te zijn voor de vele kansen die voor hen openliggen. Toch verdwijnt deze vraag al snel uit je dagelijkse gesprekken naarmate je ouder wordt, en leer je wat “haalbaar” en “realistisch” is. Het verkennen van persoonlijke ambities kan dan gemakkelijk omslaan in het volgen van de verwachtingen van anderen. Zo kun je op een dag wakker worden om op tijd te zijn voor je eerste college rechtsgeleerdheid, omdat je ouders dat zien als een veilige route naar een succesvolle toekomst.

Het stimuleren van het creatieve proces – met als voorwaarde dat er een duidelijke scheiding is tussen creatie en uitvoering – vormt, ook binnen organisaties, een essentieel onderdeel van succes.

Ruimte voor het volwassen kind

Een studie naar de mate van nieuwsgierigheid onder kinderen laat zien dat nieuwsgierigheid afneemt tussen de leeftijd van 4 en 6 jaar ¹. Op deze leeftijd verandert de dagindeling ingrijpend: kinderen gaan voor het eerst naar school. Hier krijgen ze te maken met regels en methodes, worden ze geconfronteerd met de rode pen die fouten afstraft, en leren ze sociale gedragsnormen. Dit zijn stuk voor stuk dooddoeners voor nieuwsgierigheid.

Nieuwsgierigheid moet daarom actief gestimuleerd blijven worden. Het creëren van tijd en ruimte om te experimenteren is daarbij essentieel, want proberen is de beste manier van leren. En leren betekent vooral: veel fouten maken. Zoals de Amerikaanse professor Adam Grant stelt: “Alleen als je beseft dat je fout zit, weet je zeker dat je iets hebt geleerd.” ² Het is een oproep om de bekende leus uit het bedrijfsjargon, “fouten maken mag”, te vervangen door: “fouten maken moet!” Het dwingt organisaties om bewust ruimte te scheppen voor ons innerlijke kind.

Albert Einstein zei ooit: “Ik heb geen speciaal talent, ik ben alleen gepassioneerd nieuwsgierig.” Kinderlijk nieuwsgierig, zou je kunnen zeggen. Als kinderlijk gedrag betekent dat je nieuwsgierig en eerlijk blijft, pleit ik voor meer volwassen kinderen.

Dit blog is geschreven door:

Op zoek naar meer inspiratie?

Het is onze missie om mensgerichte organisaties te bouwen. We doen dit onder andere door het aanbieden van programma’s en evenementen. Bekijk hier ons evenementenoverzicht en laat je inspireren.